نمونه برداری
فهرست مطالب
بیماری های باکتریایی جزئی از بیماری های عفونی انسان و دام محسوب می شوند که جداسازی و تشخیص آنها مقدمه ای بر فرایند های متعاقب بالینی و حتی مطالعه خصوصیات آنها می باشد. بررسی آزمایشگاهی بیماری های باکتریایی به منظور تشخیص عامل بیماری و گاهی برای تعیین حساسیت آنتی بیوتیکی (Antimicrobial Susceptibility) آن ضروری می باشد. جداسازی باکتری از زمانی آغاز می شود که پزشک یا دامپزشک یا هر کلینیسین دیگری، نمونه ای را به آزمایشگاه ارسال می نماید، گاهی نیز لازم است تا خود باکتری شناس در محل حاضر شده و نمونه ها را تازه به تازه و اصظلاحا داغ تهیه نماید.
نمونه ارسالی ممکن است از بیمار، یا جسد و یا لاشه تهیه شود. سابقه کامل بالینی شامل سن، جنس، گونه و تعداد حیوان مبتلا و درمان های انجام شده، هم چنین تشخیص احتمالی بیماری باید همراه نمونه وجود داشته باشد. در صورت عدم وجود اطلاعات بالینی کافی، امکان جستجو و تشخیص عامل بیماری زا وجود ندارد. جهت نمونه برداری صحیح موارد ذیل توصیه می گردند:
انتخاب، جمع آوری و انتقال نمونه ها:
صحت و ارزش نتایج آزمایشگاهی به میزان زیادی به دقت در انتخاب (Selection)، جمع آوری (Collection)، و انتقال (Transportation) نمونه ها به آزمایشگاه بستگی دارد. موقع کار کردن با نمونه های بالینی نکات زیر را بایستی در نظر گرفت:
- نمونه ها باید در اسرع وقت پس از شروع علائم بالینی از نواحی آسیب دیده اخذ شوند. این موضوع به ویژه در بیماری های ویروسی مهم است، زیرا تخریب ویروس معمولا در اوایل عفونت به حداکثر می رسد. این موضوع همچنین در مورد باکتری های بیماری زای روده ای نیز صحت دارد.
- بهتر است بویژه در مواقع شیوع بیماری، نمونه از موارد بالینی و همچنین حیوانات در معرض آلودگی جمع آوری گردد. حیواناتی که در معرض آلودگی هستند ممکن است در مراحل اولیه عفونت، شانس بیشتری جهت تخریب تعداد قابل توجهی از میکروارگانیسم ها را داشته باشند.
- نمونه برداری از لبه ضایعات انجام شده و از لحاظ ماکروسکوپی شامل قسمتی از بافت طبیعی نیز باشد. تکثیر میکروسکوپی بیشتر در لبه ضایعات فعال خواهد بود.
- جمع آوری نمونه به صورت استریل بسیار مهم است، در غیر اینصورت عامل بیماریزای مربوطه به وسیله رشد بیشتر از حد باکتری های آلوده کننده متعدد، پوشانیده خواهد شد. در موارد خاص، یک نمونه سواب بایستی از ناحیه با جمعیت زیادی از فلور طبیعی اخذ گردد.
- اگر درمان شروع شده باشد، آزمایشگاه بایستی اطلاعاتی را به منظور جداسازی باکتری ها در این مواقع داشته باشد که از یک روش جایگزین مثل واکنش زنجیره ای پلیمراز (PCR)، استفاده نماید.
- در صورت امکان مقدار زیادی از نمونه ها بایستی اخذ شده و ارسال گردند، برای مثال بلوک هایی از بافت، مواد بیوپسی شده، یا چندین میلی لیتر از چرک، اکسودا یا مدفوع. برای کار های سرم شناس، حداقل ۵ میلی لیتر از خون بایستی اخذ شده تا اجازه انجام چندین آزمایش را در صورت ضرورت و همچنین جهت ذخیره نمونه و انجام آزمایشات بعدی داشته باشیم.
- از آلودگی متقاطع بین نمونه ها بایستی جلوگیری شود. این مهم است که یک روش بسیار حساس مثل PCR جهت تشخیص عامل بیماری مورد استفاده قرار گیرد.
- بایستی اقدامات ایمنی جهت جلوگیری از عفونت انسانی، در موارد مشکوک به بیماری مشترک، بکار گرفته شود.
- نمونه ها باید قبل از تجویز آنتی بیوتیک از دام های زنده اخذ شوند. نمونه های دام های تلف شده حدالامکان باید قبل از وقوع تغییرات اتولیتیک (Autolytic Changes) یا فساد لاشه جمع آوری گردند.
- در آب و هوای گرم، سرد نگه داشتن (استفاده از یخچال) نمونه ها ضروری است. نمونه های مربوط به کشت باکتریایی نبایستی منجمد شوند.
- نمونه ها باید به طور جداگانه و در ظروف درب دار قرار گیرند. در هر ظرف باید مشخصات نوع دام، نوع نمونه و تاریخ نمونه برداری نصب گردد. مقررات و قوانین خاصی برای انتقال نمونه های تشخیصی توسط شرکت های ملی و خصوصی وضع گشته که بایستی اجرا گردند. بسته بندی دوم و سوم نیز معمولا برای ظرف نمونه مورد نیاز می باشد.
- نمونه ها بایستی به منظور آزمایشات خاص و تکنیکی که انجام خواهد گرفت مناسب باشند، برای مثال قطعات ثابت شده در فرمالین عموما برای رنگ آمیزی آنتی بادی فلورسنت مناسب نمی باشند.